Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB); dikkat, dürtüsellik ve aşırı hareketlilik alanlarında işlevselliği bozacak düzeyde sorunlarla eşlik eden psikiyatrik bir rahatsızlıktır. DEHB bir anda ya da belirli bir olayla ortaya çıkmaz. Çoğu zaman bazı belirtilerinin yetişkinlik dönemine de yansıdığı gelişimsel bir rahatsızlıktır. Bazı kişilerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite birlikte görülebileceği gibi bazı durumlarda aşırı hareketlilik olmaksızın dikkat eksikliğine bağlı sorunlar ön plandadır.

DİKKAT EKSİKLİĞİNE BAĞLI GÖZLENEBİLECEK SORUNLAR:

* Dikkat süresinin kısa olması
* Dikkatin kolay dağılması
* Başlanan işin bitirilememesi
* İşlerin organize edilememesi
* unutkanlık vs.

AŞIRI HAREKETLİLİK ve DÜRTÜSELLİĞE BAĞLI GÖZLENEBİLECEK SORUNLAR:

* Kişinin oturduğu yerde duramaması
* Sürekli kıpırdanma/ hareket halinde olma
* Çok konuşma
* Karşısındakinin sözünü kesme, konuşma sırasını bekleyememe vs.

DEHB’nin nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte biyolojik faktörlerin ön planda olduğu söylenebilir. Genetik etkenlerin de önemli rol oynadığı bu rahatsızlıkta diğer faktörler arasında şunlar sıralanabilir:

* Doğum öncesi ve esnasında sorunlar (Gebelik döneminde annenin alkol, sigara, ilaç kullanımı vs.)
* Düşük doğum ağırlığı
* Beyin hastalıkları ve hasarları

Tıpkı diğer psikiyatrik rahatsızlıklarda olduğu gibi DEHB’nin de tek bir nedeni yoktur.Çoklu nedensellik içinde her bir DEHB’li belirtileri farklı şiddet ve görünümde yaşayabilir. Ancak bilinmektedir ki; olumsuz anne baba tutumları DEHB’nin nedeni değildir.

DEHB ile sıkça görülebilen diğer sorunlar şu şekildedir:

* Karşıt olma karşı gelme bozukluğu (bilerek anne baba ve öğretmenlere karşı gelmek)
* Davranım bozukluğu (Yalan söyleme, hırsızlık, eşyalara zarar verme vs.)
* Kaygı bozuklukları ve depresyon
* Okuma, yazmayı öğrenmekle ilgili güçlükler
* Sakarlık
* Tik bozuklukları

DEHB belirtilerinde her ne kadar ailenin tutum ve davranışları neden olarak görülmese de rahatsızlığı seyri ve belirtilerin şiddetinde çevresel faktörlerin önemi sıkça bilimsel çalışmalarca vurgulanmaktadır. Journal of Abnormal Pyschology isimli bilimsel dergide 2016 yılında yayınlanan bir makale, anne baba tutumlarının DEHB’nin gidişatı üzerindeki etkisinden bahsetmektedir. Bu çalışma; DEHB’nin zaman içindeki seyri ve belirti şiddeti ile ebeveyn tutumları arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktadır. Buna göre; anne babanın katı-eleştirel ve aşırı zorlayıcı tutumların olduğu bir ailede DEHB belirtilerinin yanı sıra davranış sorunlarının da daha sık görüldüğü belirtilmektedir. DEHB’de yaşın ilerlemesiyle birlikte azalması beklenen aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle ilgili belirtilerin, katı-eleştiren tutuma sahip ailelerde şiddetlendiği ya da belirtilerde beklenen yönde bir azalmanın olmamasıyla sonuçlanabileceği eklenmektedir. Sonuç olarak DEHB’de olumsuz ebeveyn tutumları, rahatsızlığın bir sebebi olmamakla birlikte DEHB belirtilerinin sürmesine, şiddetlenmesine yol açabilen ve karşı olma karşı gelme, davranış sorunları gibi ek problemlerin tabloya eşlik etmesine zemin hazırlaması açısından oldukça kritik bir roldedir (Musser ve ark., 2016).

Uzman Klinik Psikolog Onur ARSEL

Gelişim Psikiyatri & Psikoterapi Merkezi

0242 316 59 11

YARALANILAN KAYNAK:

Musser, E.D, Peris, T.S, Nigg, J.T, Karalunas, S.L., Dieckmann, N. (2016). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Developmental Trajectories Related to Parental Expressed Emotion. Journal of Abnormal Psychology. Vol.125,No.2, 182-195.